Sert Su Nedir? Özellikleri ve Etkileri

Musluktan akan suyun içinde gözle görülmeyen çözünmüş mineraller bulunur. Bu minerallerin başında kalsiyum ve magnezyum gelir. Bu iki mineralin miktarı yükseldikçe su “sert” olarak adlandırılır. Sert su içmek için genellikle bir sorun oluşturmaz, ancak tesisatı, ev aletlerini ve günlük kullanımı belirgin biçimde etkiler. Bu yazıda sert suyun nasıl oluştuğunu, nasıl ölçüldüğünü, nelere yol açtığını ve çözüm yöntemlerini ayrıntılı biçimde ele alıyoruz.

Sertlik nasıl oluşur?

Yağmur ve kar suyu yeryüzüne indiğinde zemine sızar. Kireçtaşı, jips ve dolomit gibi kayaçların bulunduğu bölgelerde su bu kayaçlardan kalsiyum ve magnezyum çözer. Bu nedenle bir bölgedeki su sertliği, o bölgenin jeolojik yapısına bağlıdır. Kalkerli bölgelerde su genellikle sert, volkanik ve granitli bölgelerde ise daha yumuşaktır. Kaynaktan çıkan su ne kadar çok kayaçla temas ederse içindeki mineral miktarı da o kadar artar.

Geçici ve kalıcı sertlik

Sertlik iki gruba ayrılır:

• Geçici sertlik: Kalsiyum ve magnezyumun bikarbonat halinde bulunmasıdır. Su kaynatıldığında veya ısıtıldığında bu bileşikler çöker ve kireç olarak yüzeylere yapışır. Kettle ve kombi içindeki beyaz tabakanın kaynağı budur.
• Kalıcı sertlik: Sülfat ve klorür gibi tuzlarla bağlı olan kalsiyum ve magnezyumdur. Kaynatmayla giderilemez ve kireç oluşturmadan suda kalır.

Sertlik hangi birimle ölçülür?

Türkiye’de sertlik çoğunlukla Fransız sertliği (°fH) ile ifade edilir. Başka yerlerde Alman sertliği (°dH) veya litre başına kalsiyum karbonat miktarı (mg/L CaCO3) kullanılır. Kabaca 1 °fH, 10 mg/L CaCO3’e denktir. 1 °dH ise yaklaşık 17,8 mg/L CaCO3’e karşılık gelir. Kaynaklara göre sınıflandırma sınırları küçük farklılıklar gösterse de değer yükseldikçe suyun daha sert olduğu ve kireç sorununun arttığı söylenebilir.

Sert suyun etkileri

Tesisat ve ev aletleri

Kireç, boru iç yüzeylerinde ve ısıtıcı elemanlarda birikir. Zamanla borular daralır, kombi ve şofbenin ısı transferi azalır, çamaşır ve bulaşık makinelerinin parçaları aşınır. Isıtma için daha fazla enerji harcanabilir ve cihazların ömrü kısalabilir.

Temizlik ve konfor

Sert suda sabun ve deterjan iyi köpürmez. Bu durum daha fazla ürün tüketmeye yol açar. Cam, duş kabini ve armatürlerde beyaz lekeler görülür. Çamaşırlarda sertleşme hissi oluşabilir.

Cilt ve saç

Bazı kişiler sert suyla yıkandıktan sonra ciltte kuruluk, saçta ise donuklaşma hisseder. Bu etki kişiden kişiye değişir ve kesin bir sağlık sorunu olarak değerlendirilmez.

Sağlık açısından

Sert suyun içilmesi genel olarak sağlık sorunu olarak görülmez. Aksine, kalsiyum ve magnezyum vücudun ihtiyaç duyduğu minerallerdir. Asıl etki tesisat ve cihazlar üzerindedir.

Suyun sertliği nasıl öğrenilir?

• Test şeritleri veya damlatmalı test setleri: Hızlı ve ucuz bir fikir verir.
• Laboratuvar analizi: En güvenilir sonuç budur.
• Belediye veya su idaresinin yayımladığı raporlar: Bölgenin ortalama değerlerini gösterir.

Çözüm yöntemleri

• Su yumuşatma sistemi: İyon değişimi yöntemiyle kalsiyum ve magnezyumu sodyumla değiştirir. Evin tamamında kireç sorununu büyük ölçüde azaltır. Tuz takviyesi ve bakım gerektirir.
• Silifos (polifosfat) filtreler: Kireç birikimini yavaşlatır ama sertliği gidermez.
• Ters ozmoz: İçme suyundaki mineralleri belirgin biçimde azaltır, ancak evin tamamını korumak için uygun değildir.
• Elektronik veya manyetik cihazlar: Bu cihazların etkinliğine dair kanıtlar sınırlıdır. Satın almadan önce bağımsız test sonuçlarını sorun.

Yumuşatma sisteminde dikkat edilecekler

Yumuşatılmış suda sodyum miktarı bir miktar artar. Sodyum kısıtlaması olan kişiler, içme suyunu yumuşatma sistemini baypas eden ayrı bir musluktan almayı veya ters ozmoz kullanmayı düşünebilir. Ayrıca cihazın sertlik ayarı evin su değerine göre yapılmalıdır, aksi halde tuz ve su israfı artar.

Bölgelere göre sertlik farkı

Aynı şehrin farklı semtlerinde bile su sertliği farklı olabilir. Bunun nedeni, şebeke suyunun birden fazla kaynaktan beslenmesi ve bu kaynakların karışım oranının zamanla değişmesidir. Barajlardan gelen yüzey sularında sertlik genellikle daha düşükken, yer altı suyu kullanılan bölgelerde daha yüksektir. Mevsimler arasında da fark görülebilir: yağışlı dönemde sertlik düşebilir, kurak dönemde yükselebilir. Bu nedenle tek bir ölçüm yerine, farklı zamanlarda ölçüm yapmak daha sağlıklı bilgi verir.

Kireç ve enerji tüketimi

Isıtıcı eleman üzerindeki kireç tabakası ısıyı suya aktarmayı zorlaştırır. Bu durum, aynı sıcaklığa ulaşmak için daha fazla enerji harcanmasına yol açabilir. Kombi, şofben, bulaşık makinesi ve su ısıtıcılarında düzenli kireç temizliği hem enerji verimliliğini hem de cihaz ömrünü korur. Ancak asıl çözüm, kirecin oluşmasını azaltmaktır. Bu nedenle kısa vadede kireç çözücülerle temizlik, uzun vadede ise yumuşatma veya kireç önleyici sistem birlikte düşünülmelidir.

Evde kireç lekelerini temizleme ipuçları

• Armatür ve cam yüzeylerdeki hafif lekeler için seyreltilmiş limon asidi veya uygun kireç çözücüler kullanılabilir. Mermer, doğal taş ve bazı kaplamalarda asitli ürünler zarar verebilir, bu yüzden önce küçük bir alanda deneyin.
• Duş başlığı gibi çıkarılabilen parçaları bir süre kireç çözücü çözeltide bekletmek etkilidir.
• Silme işlemi sonrası yüzeyleri kurulamak, su lekesinin yeniden oluşmasını azaltır.

Yumuşatma sistemi kapasitesi nasıl seçilir?

Doğru kapasite, evdeki kişi sayısına, günlük su kullanımına ve suyun sertliğine bağlıdır. Genel bir yaklaşım olarak kişi başı günlük tüketim yüz ile iki yüz litre arasında düşünülür. Örneğin dört kişilik bir ailede günlük yaklaşık 600 litre su kullanılıyorsa ve suyun sertliği yüksekse, yumuşatma cihazının rejenerasyon aralığı bu verilere göre belirlenir. Kapasite küçük seçilirse cihaz sık sık yenilenir ve tuz tüketimi artar. Fazla büyük seçilirse yatırım maliyeti gereksiz yükselir. Bu nedenle seçim yaparken servis ekibinden hesaplama istemek en doğrusudur.

Yumuşatma cihazı bakımı

Yumuşatma cihazının tuz haznesi düzenli kontrol edilmeli, tuzun su seviyesinin üzerinde olduğundan emin olunmalıdır. Zaman zaman tuz köprüsü oluşup oluşmadığına bakılmalı ve reçine tankı yıllık bakımda kontrol edilmelidir. Cihazın giriş hattında bir ön filtre bulunması, reçineyi tortudan korur ve ömrünü uzatır.

Sık sorulan sorular

Sert suyu kaynatmak sertliği giderir mi?

Sadece geçici sertlik kısmen azalır, kalıcı sertlik değişmez. Üstelik kaynatılan su buharlaştıkça kalan sudaki minerallerin yoğunluğu artar.

Yumuşak su içilir mi?

Evet, genel olarak içilebilir. Sodyum konusunda hassasiyeti olanlar doktorlarına danışmalıdır.

Sertlik sorunu nasıl anlaşılır?

Armatürlerde beyaz leke, çaydanlıkta kalın kireç tabakası ve sabunun az köpürmesi başlıca işaretlerdir.